روزنامه اعتماد - صفحه 108

اشاره: «خط امام» زماني نام يك جريان سياسي بود؛ جرياني كه در صورت‌بندي جريان‌هاي سياسي ايران بعد از انقلاب آنها را به عنوان چپ اسلامي مي‌شناسيم كه شامل گروه‌هايي نظير مجمع روحانيون مبارز و مجاهدين انقلاب اسلامي و همچنين گروهي از جوانان موسوم به «دانشجويان پيرو خط امام» مي‌شود. اما بعد از رحلت امام و به حاشيه رفتن جناح چپ، «خط امام» از قالب يك نام براي يك جريان مشخص سياسي در ساحت رسمي سياست به محاق رفت و آرام آرام تبديل به يك صفت شد؛ صفتي كه اين‌بار رقباي نيروهاي خط امام بيشتر سعي مي‌كردند خودشان را متصف به آن معرفي كنند. ضمن اينكه براي اين كار آنها از ابزار و تريبون‌هاي متعدد و مناسب نيز برخوردار بودند. در بخش‌هايي از اين جريان كه در واقع جريان رقيب خط امامي‌ها در دوران حيات امام بودند آرام آرام مدعي شدند خط امامي‌هاي اوليه از مباني امام و خط امام فاصله گرفته‌اند و تغيير جهت داده‌اند. اين همان موضوعي بود كه با سيد عبدالواحد موسوي لاري مطرح كرديم و او بي‌محابا اين تغيير جهت را پذيرفت. وزير كشور دولت اصلاحات با تاييد اين نكته كه اصلاح‌طلبان امروز و خط امامي‌هاي سابق تغيير جهت داده‌اند تاكيد كرد كه اما تغيير هدف نداده‌ايم. نماينده مجالس اول و سوم معتقد است بعد از گذشت نزديك به سه دهه از رحلت بنيانگذار جمهوري اسلامي لازم است در انديشه و آراي ايشان اجتهاد كرد تا محكمات و متشابهات انديشه ايشان از هم تمييز داده شود. موسوي لاري همچنين در بخش ديگري از اظهارات خود با اشاره به نزديكي خط امامي‌ها به نزديكان و بيت امام تاكيد مي‌كند كه امام هيچگاه اجازه نداد اين مساله تبديل به رانتي براي نيروهاي موسوم به خط امامي يا همان چپ‌هاي اسلامي شود. به اعتقاد وي روش امام اين بود نگذارد موازنه‌اي كه بين مجموعه نيروهاي انقلاب وجود داشت بر هم بخورد. لاري، انتصاب آيت‌الله شيخ محمد يزدي به عضويت در شوراي نگهبان را توسط امام بعد از اينكه نتوانست در انتخابات مجلس سوم آراي لازم را اخذ كند شاهدي بر اين مدعا مي‌داند. عضو مجمع روحانيون مبارز در بخش ديگري از اين گفت‌وگو با اشاره به هويتي كه براي نظام جمهوري اسلامي نزد بنيانگذار آن مطرح بود گفت : امام به عنوان معمار و موسس يك نظام از تاسيس اين نظام، يك برداشتي داشته و براي اين نظام يك هويتي را قايل بوده است. آن هويتي كه امام براي نظام جمهوري اسلامي قايل بوده اين است؛ يك نظامي شكل مي‌گيرد كه در مديريت آن، مردم حرف اول را بزنند و در تنظيم مناسبات فردي و جمعي قانون شريعت يعني اسلام حرف اول را بزند. آنچه در گذشته قبل از انقلاب و در حكومت سلطنتي نبود و مردم نقشي نداشتند. امام آمد نظامي را تاسيس كند كه مردم محور اداره شود. در نظامي كه امام آن را كوبيد و از بين برد يعني نظام شاهنشاهي، براي احكام شريعت آن جايگاهي قايل نبودند. پس آنكه مي‌توانيم بگوييم امام به عنوان معمار و موسس نظام بر آن تاكيد داشتند اين است كه اسلاميت و جمهوريت اين نظام به عنوان دو ركن مكمل ديده شوند نه دو ركن متعارض. اين دو مكمل يكديگر هستند؛ اگر مردم از گردونه خارج شوند نظام از بخشي از هويت خود دست برداشته و اگر اسلام و محتواي اسلامي از دست برود باز هم اين حكومت، بخشي از هويت خود را از دست داده است. فرا رسيدن سالروز ارتحال بنيانگذار جمهوري اسلامي مناسبتي شد براي مروري بر تاريخ پيدايش مفهوم «خط امام» و برداشت‌هاي متفاوتي كه از اين مفهوم در بين نيروهاي انقلاب و همراهان امام به ويژه در سه دهه اخير وجود دارد. اين موضوع، محور گفت‌وگوي ما با حجت‌الاسلام والمسلمين سيد عبدالواحد موسوي لاري بود كه اكنون متن آن پيش روي شما است. جريان فكري‌­اي كه امام منادي آن است، جرياني است كه از يك سو با تحجر مبارزه مي‌كند و بريده از بافت سنتي متحجرانه است كه معمولا بر مجامع ديني و مذهبي ما سايه افكنده است. يكي از ويژگي‌هاي امام اين بود كه از دل يك جريان سنتي يك انديشه نو مطرح كرد؛ انديشه‌اي كه مي‌گفت بايد متناسب با دنياي روز حركت كرد و اسلام به عنوان يك شريعت مي‌تواند جامعه را اداره كند؛ موسي به دين خود، عيسي به دين خود را قبول نداشت و مي‌گفت كه همه ما در مقابل جامعه مسوول هستيم.

اشاره: محمدرضا تاجيك، براي اصلاح‌طلبان چهره شناخته‌شده‌اي است. تحليلگري كه پيش‌بيني نمي‌كند اما حال را چنان مي‌كاود كه حدس اتفاقات آينده چندان سخت نمي‌شود. او در گفت‌وگويي كه با «اعتماد» داشت پس از تحليل رخداد ٧ اسفند از زواياي جديد به آينده عملياتي اصلاح‌طلبان پرداخت. او معتقد است كه دولت روحاني چهار سال دوم را هم در پاستور خواهد بود و اصلاح‌طلبان نيز پس از اقبال مردم نبايد مديريت مجلس را دو دستي تقديم رقيب كنند. تاجيك رقيب را هم منصفانه نقد مي‌كند و معتقد است كه اگر اصولگرايان به جامعه بازگردند و استراتژي مناسبي داشته باشند، مي‌توانند در يك رقابت واقعي هم اعتماد مردم را جلب كنند.

مقدمه: در سال‌هاي اخير توجه برخي مورخان به رويكردهاي نوين تاريخ‌نگاري از سويي و روي آوردن ايشان به همكاري‌هاي بينارشته‌اي از سوي ديگر سبب شده كه روايت‌هاي كلان تا حدودي به حاشيه رانده شوند و فضا براي بازتاب ابعادي كمتر ديده شده از زندگي مردمان گذشته ممكن شود، گو اينكه كليشه‌هاي مرسوم نيز به چالش گرفتار شده‌اند و حالا مي‌دانيم كه همه آنچه درباره زندگي گذشتگان گفته شده هميشه هم درست و دقيق نيست. بسط اين مباحث البته نيازمند تغيير نگاهي اساسي نه فقط به روش‌هاي تاريخ‌نگاري و رويكردهاي نظري كه حتي به اسناد است. نكته‌اي كه افسانه نجم‌آبادي، استاد شناخته شده دانشگاه هاروارد چند سالي است بر آن تاكيد مي‌كند. پروفسور نجم‌آبادي را اگر تا چند سال پيش بيشتر به واسطه كتاب خواندني حكايت دختران قوچان؛ از يادرفته‌هاي انقلاب مشروطيت مي‌شناختيم، حالا چند سالي است كه مديريت سايت بسيار ارزشمند دنياي زنان در عصر قاجار را نيز بر عهده گرفته، فضايي مجازي با همكاري دانشگاه هاروارد كه به گردآوري تصاوير، اسناد و مدارك عمدتا خانوادگي مربوط به زنان عصر قاجار اختصاص يافته. نجم‌آبادي همسو با اين اقدام بر اهميت تصاوير به عنوان منابع متفاوت اما مهمي براي تاريخ‌نگاري تاكيد مي‌كند، براي گشوده شدن رويكردهاي نو به تاريخ فراسوي تاريخ دولت‌مدار و نخبه حصار. حالا هم در گفتاري كه در انجمن جامعه‌شناسي دانشگاه تهران ارايه كرده به اهميت شفاهيات به مثابه ماده خام تاريخ‌نگاري مي‌پردازد كه روايتي مكتوب از آن از نظر مي‌گذرد: ما مورخاني كه آن سوي آب‌ها درباره تاريخ ايران كار مي‌كنيم، هميشه اين تشويش را داريم كه اينجا و در ايران چه كارهايي در اين زمينه صورت مي‌گيرد و ما چگونه مي‌توانيم گفت‌وگويي ميان جامعه شناسان و مورخان اعم از دانشگاهي و غيردانشگاهي برقرار كنيم. اصولا علاقه ندارم شكافي ميان جامعه‌شناسي و تاريخ ايجاد كنم، زيرا هم تاريخ‌نگاران از روش‌هاي جامعه شناسان بهره مي‌گيرند و هم فكر مي‌كنم لااقل براي من كه به تاريخ گرايش دارم، بهترين نوع جامعه‌شناسي، جامعه‌شناسي تاريخي است.

اشاره: حميدرضا جلايي‌پور، استاد دانشگاه تهران و عضو شوراي مركزي حزب اتحاد ملت ايران معتقد است كه عمليات رواني تندرو‌ها اين روز‌ها به دنبال شكست سختي كه در دو انتخابات اخير خورده‌اند و به دليل امكانات فراواني كه در حوزه رسانه‌اي دارند در چند حوزه دنبال مي‌شود. اين فعال سياسي اصلاح‌طلب ضمن تحليل از صورت وضعيت اين جريان به شگرد و راهبرد اين جنگ رواني رسانه‌اي مي‌پردازد و اهداف آن را تشريح مي‌كند. به گفته جلايي‌پور،علل اصلي تفرقه‌سازي تندروها روحيه بخشي به پايگاه محدود اجتماعي اين جريان و تلاش براي منهدم كردن ائتلاف و همكاري اصلاح‌طلبان،حاميان دولت و اصولگرايان معتدل است.اين فعال سياسي اصلاح‌طلب معتقد است كه نتيجه انتخابات مجلس دهم بر خلاف خواست و انتظار تندروها بوده و از همين رو آنان با جنجال و هياهو تلاش دارند تا روحيه از دست رفته هواداران خود را بازسازي كنند.

مقدمه: انتخابات هيات‌رييسه موقت مجلس برگزار شد. شيپورهاي پيروزي از رسانه‌هايي كه تا پيش از اين، علي لاريجاني را خارج از دايره اصولگرايي مي‌دانستند بلند شد. نشستن علي لاريجاني، مردي كه در سرليست، ليست اميد در شهر قم بود و نزديك‌ترين چهره‌هايش در تهران هم در ليست اميد جا خوش كردند تا از اقبال بلند اين ليست بتوانند در پارلمان دهم هم حضور داشته باشند، بهانه‌اي شد تا بازنده‌هاي بزرگ هفتم اسفند در يك جنجال رسانه‌اي دستاورد هفت اسفند را براي اصلاح‌طلبان هيچ، جلوه دهند. ديروز اما با انتخاب هيات‌رييسه دايم تركيب در راس مجلس تغيير كرد. فراكسيون اميد ٥ كرسي را از آن خود كرد و دو جايگاه نايب‌رييسي به مسعود پزشكيان و علي مطهري رسيد؛ نمايندگاني كه در دوره‌هاي پيش بيشترين نطق‌ها را براي آزادي‌ها و حقوق سياسي ملت ايران بيان كرده‌اند. در اين ميان اما دو كرسي هم به باقيمانده اعضاي جبهه پايداري رسيد. حسين مرعشي معتقد است كه اين دو كرسي ناشي از بهاي بيش از اندازه‌اي است كه علي لاريجاني و يارانش در مجلس به آنها داده‌اند و اين مساله به احتمال زياد در سال آينده تغيير كند چرا كه اختلاف‌هاي قديمي ميان اينها و علي لاريجاني سر باز خواهد كرد. مرعشي وزن هيات‌رييسه را منهاي دو كرسي جبهه پايداري خوب و نزديك به واقعيت مجلس دهم مي‌داند با همه اينها اما معتقد است كه وزن مجلس در چند ماه آينده و با آرا و نظراتي كه از آن بيرون خواهد آمد مشخص خواهد شد. مرعشي همچنين عدم پيروزي عارف در انتخابات هيات‌رييسه مجلس را رفتار ٥٠ نماينده‌اي مي‌داند كه از سوي حزب اعتدال و توسعه به فراكسيون اميد معرفي شدند اما در انتخابات هيات‌رييسه بر خلاف نظر حزب اعتدال و توسعه و فراكسيون اميد راي دادند. با اين همه او معتقد است كه همين ٥٠ نفر هم مي‌توانند در مسائل ديگر منهاي رياست مجلس به نفع فراكسيون اميد راي دهند. مشروح گفت‌وگوي حسين مرعشي با «اعتماد» را در ادامه بخوانيد.