نگاه واقع‌بینانه به جنگ اقتصادی جدید آمریکا علیه ایران

نقاط قوت و آسیب‌پذیری‌های دو طرف در یک نگاه

اخیراً مقامات آمریکایی با اعلام «جنگ اقتصادی بی‌سابقه» و با تعابیری، چون «اقتصاد نورماندی» و «ویران‌کننده‌ترین اقدام تاریخ» علیه جمهوری اسلامی ایران، گام تازه‌ای در مسیر فشار حداکثری برداشته‌اند.

اما پرسش کلیدی آن است که آیا ایالات متحده واقعاً توانایی اجرای کامل چنین جنگی را دارد؟ این راهبرد تا چه اندازه می‌تواند به اهداف اعلام‌شده خود دست یابد؟ و به‌طور کلی نقاط قوت دو طرف در این نبرد چیست؟

● نقاط قوت آمریکا در اجرای جنگ اقتصادی

۱. کنترل سیستم مالی جهانی

دسترسی آمریکا به زیرساخت‌هایی همچون سوئیفت و تسلط بر نقل‌وانتقال‌های دلاری، مهم‌ترین برگ برنده واشنگتن در این تقابل سرنوشت‌ساز است. چرا که به این کشور این امکان را می‌دهد که هر نهاد مالی که با ایران همکاری کند را شناسایی و در معرض تحریم‌های ثانویه و جریمه‌های سنگین قرار دهد. امری که می‌تواند رفتار بسیاری از شرکت‌ها و شرکای تجاری ایران را تغییر دهد.

۲. هدف‌گیری هوشمندانه و چندلایه تحریم‌ها

تحریم‌های جدید ایالات متحده نه‌تنها صنعت نفت، بلکه شبکه حمل‌ونقل دریایی، بیمه، فلزات گران‌بها و حتی کالا‌های بشردوستانه را در بر می‌گیرد.

۳. صرفه‌جویی و مدیریت هزینه‌ها نسبت به گزینه‌های نظامی

با توجه به تجربه پرهزینه حضور نظامی آمریکا در جنگ رمضان منطقه و ناکامی بزرگ در آن، جنگ اقتصادی به‌عنوان راهبردی با ریسک سیاسی پایین‌تر و هزینه مستقیم کمتر، در اولویت قرار گرفته است.

۴. فشار بر متحدان و شرکای تجاری ایران

آمریکا با استفاده از ظرفیت‌های دیپلماتیک خود و به‌منظور تحت فشار قرار دادن حلقه‌های واسط دوستان و شرکای ایران، از جمله کشور‌های اروپایی، آسیایی و همسایگان آن، خواسته است تا همکاری خود با تهران را به حداقل برسانند. این فشار چندجانبه می‌تواند فضای مانور ایران را در عرصه بین‌المللی محدود کند.

● نقاط قوت و ظرفیت‌های ایران در برابر فشار

با وجود تمام این ابزار‌های دشمن آمریکایی، ایران نیز دارای مزیت‌ها و تجربه‌هایی است که امکان عبور از بحران را تا حد بسیاری فراهم می‌آورد:

۱. تجربه زیست و سازگاری ایران در شرایط تحریمی

چهار دهه مواجهه با انواع تحریم‌ها، به ایران امکان داده است تا ساختار‌های اقتصادی مقاوم‌تری ایجاد کند و در بسیاری از صنایع داخلی، تولید دارو، کشاورزی و... کشور توانسته است تا حدی وابستگی به خارج را کاهش دهد.

۲. گستره شبکه‌های غیررسمی فروش و تهاتر

ایران از روش‌های پیچیده‌ای همچون فروش نفت به واسطه‌های ثالث، تغییر پرچم کشتی‌ها و تهاتر کالا به‌جای نقل‌وانتقال پول و بسیاری از روش‌های متنوع مخفی دیگر استفاده می‌کند که عبور از تحریم‌های مالی را میسر می‌سازد.

۳. برگ برنده تنگه راهبردی هرمز

در صورت تشدید فشار، ایران توانایی مختل کردن عبور و مرور در تنگه هرمز به‌طور کامل را دارد. چنین اقدامی می‌تواند فشار اقتصادی را به کل جهان تزریق و قیمت نفت را به بشکه‌ای ۱۵۰ تا ۲۰۰ دلار برساند. امری که زنجیره تأمین انرژی جهانی را با اختلال بی‌سابقه‌ای روبه‌رو می‌کند.

۴. حمایت‌های خارجی

چین به‌عنوان بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران، هیچ‌گاه تمایل نداشته است به‌طور کامل از منافع اقتصادی خود در ایران صرف‌نظر کند. روسیه و برخی کشور‌های همسایه نیز در چارچوب منافع ملی خود، همکاری با ایران را ادامه می‌دهند.

۵. صبر استراتژیک با اتکا به انسجام و وحدت داخلی

تاریخ نشان داده است که تهدیدات و تجاوزات خارجی، اکثراً به افزایش انسجام سیاسی داخلی منجر شده است و رهبری ایران بار‌ها بر رویکرد «مقاومت فعال» تأکید کرده و جامعه را برای ادامه مسیر در شرایط سخت آماده نموده است.