تربیت مبارز مسلمان

با نگاهی به تاریخ مبارزات سال‌های پیش از انقلاب، به برخی مساجد؛ تکایا و هیئات مذهبی بر می‌خوریم که بستر لازم برای طرح این دیدگاه‌ها را فراهم می‌کردند. مساجدی مانند الجواد، هدایت و همت تجریش و در کنار آنها حسینیه ارشاد و کانون علوی، مهمترین تبلورگاه‌های اندیشه اسلامی زنده و انقلابی در شهر تهران بودند که عمدتاً با هدایت روحانیت مبارز مدیریت می‌شدند. آیت‌الله خامنه‌ای در سال ۱۳۴۸ به منظور تبیین مباحث تأثیرگذار در روند مبارزه به ایراد سخنرانی‌هایی در برخی از این مراکز فعال سیاسی‌ـ اسلامی تهران از جمله حسینیه ارشاد و مسجد الجواد تهران دعوت شد. سخنرانی‌های وی در حسینیه ارشاد که در اواخر سال ۱۳۴۸ و به دنبال دعوت آیت‌الله مرتضی مطهری از وی صورت گرفت و نیز سخنرانی در مسجد الجواد تهران به دعوت انجمن اسلامی مهندسین، تأثیر زیادی در روشنگری نسل جوان، به ویژه دانشجویان و دانش‌آموزان داشت.

بعد از تعطیلی حسینیه ارشاد (آبان ۱۳۵۱)، مسجد جاوید فعالیتش را آغاز کرد. آیت‌الله محمد مفتح در آن مسجد نماز می‌خواند و عده‌ای از بچه مسلمان‌ها، آنجا جمع می‌شدند. مسجد جاوید سخنران‌های متعددی داشت. با آزادی دکتر شریعتی از زندان، ایشان جلساتی داشتند، البته همچون سابق نبود که در حسینیه ارشاد جلسات رسمی و علنی باشد، بلکه جلساتی بود، محدود و تقریباً نیمه علنی و نیمه مخفی. یعنی حدود ۳۰ـ ۴۰ نفر شرکت می‌کردند و اغلب نیز در خانه افراد مختلف تشکیل می‌شد. سخنرانان این جلسات نیز علاوه بر دکتر شریعتی، شهید مطهری، آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای، مرحوم علی‌آقای حجتی کرمانی و فخرالدین حجازی بودند. در واقع اینان سخنرانان اصلی به حساب می‌آمدند.

در این میان، برخی هیئات مذهبی هم بودند که در کنار عزاداری‌های مذهبی، مجالی برای طرح مباحث انقلابی ناظر به زندگی مردم و فضای اجتماعی کشور فراهم می‌کردند. یکی از مهم‌ترین این هیئت‌ها در تهران، هیئت انصارالحسین (ع) بود. هیئت انصار را، جمعی از بازاریان علاقه‌مند به امام (ره) تأسیس کرده بودند. این هیئت، عموماً از سخنرانان سیاسی و انقلابی دعوت می‌کرد که در حلقه یاران امام جای می‌گرفتند که در نبود او، شعله مبارزه را در ایران روشن نگه می‌داشتند.

در این میان، آیت‌الله خامنه‌ای هم که یکی از وعاظ و عالمان مبارز مشهد بود، برای سخنرانی در ایام محرم به این هیئت دعوت می‌شد. وی مجموعاً در محرم سال‌های ۱۳۴۸، ۱۳۴۹ و ۱۳۵۱، در این هیئت به سخنرانی پرداخت. سخنرانی آیت‌الله خامنه‌ای در سال‌های ۱۳۴۸ و ۱۳۴۹ مفصل‌تر بود که تا ایام صفر هم به درازا می‌کشید، اما سخنرانی در محرم سال ۱۳۵۱، تنها به ده‌ـ دوازده منبر محدود شد. به باور آیت‌الله خامنه‌ای، هیئت انصار جایگاه مهمی در مبارزات تهران داشت و شاید در دوران اختناق، یکی از تنها جلسات و امیدگاه‌های نیرو‌های مبارز متفکر در پایتخت به شمار می‌آمد.

ایشان در بیان فضای عمومی حاکم بر هیئت و شرکت‌کنندگان آن هم به یاد می‌آورند که اغلب، علایق مبارزاتی داشتند و از طیف‌های مختلفی مثل بازاری، جوان، دانشجو و حتی هواداران جبهه ملی به این کانون مبارزه در لوای پرچم اهل بیت (ع) می‌آمدند. جلسات هیئت که به صورت دوره‌ای و هر بار در خانه یکی از افراد علاقه‌مند برگزار می‌شد، به دلیل حساسیت‌های سیاسی، اعلام عمومی نمی‌شده است و افراد مطلع، به صورت حضوری، دیگران را باخبر می‌کردند. البته گزارش‌های متعدد ساواک از جلسات هیئت هم نشان می‌دهد که خبرچین‌های آن، بر برخی جلسات هیئت اشراف داشته‌اند.

مجموعه گفتار‌هایی که با عنوان «همرزمان حسین (ع)» منتشر شده است، مجموعه سخنرانی‌های آیت‌الله خامنه‌ای در هیئت انصارالحسین (ع) در سال ۱۳۵۱ است. در این سال، آیت‌الله خامنه‌ای با توجه به اینکه پرونده‌ای مفتوح در دادگاه نظامی داشتند و با قید «التزام به خارج نشدن از حوزه قضایی مشهد» آزاد شده بودند، این محدودیت را زیر پا گذاشتند و بی‌باکانه به تهران آمدند. یکی از حاضرین در جلسه در مورد برکات این سخنرانی‌ها می‌گوید: «بیان کردن سیره مبارزاتی ائمه (علیهم‌السلام) در دوران اختناق باعث روشنگری می‌شد. فرد را مقاوم می‌کرد. خدا می‌داند در آن دوران چقدر به جوانان ما فشار می‌آورند. اینها باعث می‌شد که در جهت ولایت الهی پیش برویم. ما را واکسینه می‌کرد.»