ترامپ و بحران بازدارندگی آمریکا

دونالد ترامپ در مواجهه با ایران به معنای واقعی کلمه دچار سردرگمی شده است. پس از اعلام تفاهم‌نامه ۱۴ بندی از سوی آمریکا، اکنون بار دیگر از پایان تفاهم سخن می‌گوید. این تناقض‌گویی از آغاز جنگ چهل روزه علیه ایران بارها تکرار شده و ریشه آن را باید در ناکامی‌های پی‌درپی واشنگتن در برابر تهران جست‌وجو کرد. شبکه الجزیره نیز تأکید کرده که جمهوری اسلامی ایران توانسته اعتبار آمریکا به عنوان یک ابرقدرت نظامی را به چالش بکشد و حمله ایران به پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه نشان داد که واشنگتن بیش از هر چیز نگران حفظ جایگاه جهانی و اعتبار خود به عنوان قدرت برتر نظامی است.

واشنگتن امروز بیش از آنکه با یک بحران نظامی روبه‌رو باشد، با بحران اعتبار مواجه است. ناکامی گزینه نظامی و کاهش کارایی سیاست فشار حداکثری، آمریکا را به اتخاذ مواضع متناقض کشانده است. نگرانی اصلی کاخ سفید نه صرفاً پاسخ ایران، بلکه تأثیر این پاسخ بر جایگاه جهانی و اعتبار بازدارندگی آمریکاست. قدرت‌های بزرگ بیش از آنکه با تعداد ناوها و پایگاه‌های نظامی شناخته شوند، با اعتبار قدرت خود زندگی می‌کنند. اعتبار همان سرمایه‌ای است که باعث می‌شود رقبا حتی پیش از آغاز درگیری، از رویارویی مستقیم پرهیز کنند. اگر این باور دچار خدشه شود، بخش مهمی از قدرت آمریکا بدون آنکه حتی شلیکی صورت گیرد، فرسوده خواهد شد.

آنچه در جریان جنگ اخیر نیز  رخ داد آزمونی برای سنجش میزان اعتبار بازدارندگی آمریکا به شمار می‌رفت. واشنگتن با این تصور وارد میدان شد که نمایش قدرت، ایران را به عقب‌نشینی وادار خواهد کرد، اما نتیجه معکوس بود. نه تنها ایران از مواضع خود عقب ننشست، بلکه توانست با پاسخ مستقیم، این پیام را منتقل کند که هزینه اقدام نظامی علیه تهران دیگر یک‌طرفه نخواهد بود. همین تغییر در محاسبات، مهم‌ترین ضربه را به بازدارندگی آمریکا وارد کرده است.

از همین منظر باید به مواضع متناقض ترامپ نگاه کرد. او یک روز از توافق سخن می‌گوید، روز دیگر از پایان توافق و ساعاتی بعد دوباره زبان تهدید را برمی‌گزیند. این تغییرات سریع بیش از آنکه بخشی از یک تاکتیک حساب‌شده باشد، بازتاب دشواری تصمیم‌گیری در شرایطی است که هیچ‌یک از گزینه‌های موجود، نتیجه مطلوب را تضمین نمی‌کند. تشدید تنش می‌تواند هزینه‌های غیرقابل پیش‌بینی برای آمریکا و متحدانش ایجاد کند و عقب‌نشینی آشکار نیز به معنای پذیرش شکست خواهد بود. آنچه مشاهده می‌شود، انعکاس بحرانی عمیق‌تر در راهبرد آمریکاست که در آن ابزارهای سنتی فشار، از تحریم و تهدید نظامی گرفته تا نمایش قدرت، دیگر مانند گذشته قادر به تحمیل اراده واشنگتن نیستند.