نشریه اخبار و تحلیل ها 24 تیر 1405

دانلود نسخه موبایلی

دانلود PDF

دانلود WORD

▼ حرف روز

ترامپ بار دیگر در موقعیت اَرّه

✍ مهدی نیک بین

اعلام آمادگی مقاومت عراق برای حمایت از ایران، استمرار عملیات نیروهای یمنی، رهگیری پهپادهای متخاصم توسط سامانه‌های پدافندی ایران، تشدید رقابت سیاسی بر سر تنگه هرمز و اختلاف‌نظر میان متحدان غربی درباره نحوه مواجهه با این آبراه راهبردی، همگی به یک واقعیت اشاره دارند؛ هرگونه اقدام علیه ایران، می‌تواند زنجیره‌ای از پیامدهای امنیتی، سیاسی و اقتصادی را در سطوح مختلف فعال کند.

به همین دلیل، محاسبات راهبردی بازیگران فرامنطقه‌ای نسبت به گذشته پیچیده‌تر شده و مفهوم بازدارندگی نیز ابعاد گسترده‌تری یافته است. اهمیت این تغییر زمانی روشن‌تر می‌شود که جایگاه تنگه هرمز در اقتصاد جهانی مورد توجه قرار گیرد. بر اساس گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت و نزدیک به یک‌پنجم تجارت جهانی گاز طبیعی مایع (LNG) از این گذرگاه عبور می‌کند. این آمار نشان می‌دهد هرگونه تنش در هرمز مستقیماً بازار انرژی، حمل‌ونقل دریایی، نرخ بیمه کشتی‌ها و ثبات اقتصاد جهانی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. به همین دلیل، حتی میان کشورهای غربی نیز درباره نحوه مدیریت این آبراه اجماع کاملی وجود ندارد و مخالفت انگلیس با پیشنهادات واشنگتن را می‌توان در همین چارچوب تحلیل کرد.

همین پیوند میان امنیت منطقه و امنیت انرژی، اظهارات اخیر دونالد ترامپ درباره تبدیل شدن آمریکا به «نگهبان تنگه هرمز»، پیشنهاد دریافت عوارض از کشتی‌های عبوری و عقب‌نشینی سریع از این ایده را نیز قابل فهم می‌کند. تغییر موضع کاخ سفید و جایگزین کردن آن با توافقات اقتصادی و سرمایه‌گذاری کشورهای عربی خلیج فارس، نشان داد که حتی در داخل آمریکا نیز هزینه‌های سیاسی و اقتصادی هرگونه تغییر در وضعیت موجود، بر تصمیم‌گیری‌ها سایه انداخته است. در مقابل، تأکید ایران بر نقش خود در تأمین امنیت تنگه هرمز و واکنش وزیر امور خارجه به این اظهارات، تلاشی برای تثبیت این پیام بود که امنیت این آبراه بدون در نظر گرفتن نقش تهران، معادله‌ای ناقص خواهد بود.

حال در همین چارچوب، اعلام آمادگی مقاومت عراق و تداوم عملیات نیروهای یمنی نیز نباید صرفاً به‌عنوان دو رخداد نظامی مستقل تفسیر شوند. این تحولات نشان می‌دهند که ظرفیت واکنش در منطقه، از الگوی سنتی رویارویی مستقیم فاصله گرفته و به شبکه‌ای از بازیگران همسو متکی شده است؛ وضعیتی که دامنه بحران را از یک جغرافیای محدود فراتر می‌برد و هزینه هرگونه اقدام نظامی را افزایش می‌دهد. در چنین فضایی، تصمیم‌گیران خارجی ناگزیرند علاوه بر ملاحظات نظامی، پیامدهای اقتصادی، امنیت انرژی و احتمال گسترش بحران به جبهه‌های مختلف را نیز در محاسبات خود لحاظ کنند.

در مجموع، تحولات اخیر نشان می‌دهد که موازنه بازدارندگی در منطقه به‌گونه‌ای تغییر کرده است که هزینه هرگونه تشدید تقابل با ایران به‌طور قابل‌توجهی افزایش یافته است. تجربه جنگ اخیر نیز موجب شده طرف مقابل با رویکردی محافظه‌کارانه‌تر عمل کرده و از گسترش درگیری، به دلیل احتمال بروز سناریوهای پیش‌بینی‌ناپذیر، پرهیز کند. ازاین‌رو، ترامپ بار دیگر در موقعیت ارّه قرار گرفته که نه توان پایان دادن به جنگ و پذیرش تفاهم بدون هزینه را دارد و نه امکان گسترش رویارویی را؛ بنابراین، راهبرد غالب آن مدیریت کنترل‌شده تنش و خرید زمان به امید رسیدن شرایط مطلوب تر است که وقوع آن نیز بسیار بعید است.

▼ گزارش روز

✍ عبدالحسین آزاد

گزارش مرکز مطالعات سیاست اجتماعی «طائوب» رژیم صهیونی که به تازگی منتشر شده، پرده از واقعیت فروپاشی اقتصادی و اجتماعی درون این رژیم غاصب برداشته است. این گزارش که با عنوان «چهره وضعیت کشور» در سال ۲۰۲۶ منتشر شده، نشان می‌دهد که جنگ‌افروزی‌های بی‌پایان رژیم صهیونی، نه تنها دستاوردی برای این رژیم نداشته، بلکه هزینه‌های گزافی را بر دوش مردم ساکن اراضی اشغالی تحمیل کرده است.

بر اساس این گزارش، هزینه‌های کابینه رژیم صهیونی در بخش‌های اجتماعی نظیر رفاه، آموزش و بهداشت در سال ۲۰۲۴ به رقمی بی‌سابقه یعنی ۴۰۰ میلیارد شکل رسیده است. اما از افزایش ۳۸ میلیارد شِکِلی این بودجه نسبت به سال قبل، سهم عظیم ۲۷ میلیارد شکل به‌طور مستقیم صرف جبران خسارت‌های ناشی از جنگ بر شهروندان و سربازان شده است. این یعنی رژیم صهیونی که مدعی تأمین رفاه شهروندان خود است، عملاً با تغییر مسیر بودجه، هزینه‌های جنگ را از جیب مردم خود پرداخت می‌کند و هیچ سیاست جدیدی برای بهبود رفاه آنها ندارد.

با وجود این افزایش‌ها، سهم هزینه‌های اجتماعی از تولید ناخالص داخلی رژیم در سال ۲۰۲۴ به حدود ۲۰ درصد رسیده است؛ رقمی که در مقایسه با متوسط کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی که حدود ۲۰.۸ درصد است، بسیار پایین‌تر است. جالب‌تر اینکه کشورهایی مانند اسلوونی، لهستان و جمهوری چک که در ردیف کشورهای پیشرو در رفاه نیستند، سهم بیشتری از تولید خود را به امور اجتماعی اختصاص می‌دهند و این نشان می‌دهد که رژیم صهیونی با وجود ادعاهای دروغین خود، یکی از عقب‌مانده‌ترین کشورهای توسعه‌یافته در زمینه هزینه‌های رفاهی است.

یکی از بخش‌های بودجه که رشد شگفت‌آوری داشته، مربوط به غرامت افرادی است که رژیم صهیونی آنها را «قربانیان عملیات‌های خصمانه» می‌نامد. تعداد دریافت‌کنندگان این غرامت‌ها از ۵,۷۰۶ نفر در سال ۲۰۲۲ به بیش از ۳۰ هزار نفر در اواسط سال ۲۰۲۵ رسیده است و اکثر این آسیب‌ها از نوع ضربات روحی و روانی بوده که نشان از شکست عمیق روانی در جامعه صهیونیست دارد. هزینه‌های این برنامه از ۶۳۱ میلیون شکل در سال ۲۰۲۲ به ۲.۹ میلیارد شکل در سال ۲۰۲۵ رسیده که نشان‌دهنده افزایش ۴.۶ برابری است.

در کنار این، بحران کمبود شدید مددکاران اجتماعی نیز به مشکلات افزوده و حدود ۱۸ درصد از پست‌های مددکاری اجتماعی خالی مانده است؛ رقمی که در مناطق عرب‌نشین به ۲۱ درصد و در مناطق بادیه‌نشین به ۲۶ درصد می‌رسد و آشکارا نشان‌دهنده تبعیض نژادپرستانه در ارائه خدمات اجتماعی به شهروندان فلسطینی ساکن اراضی اشغالی است. اقتصاددانان صهیونیست نیز نسبت به آینده هشدار می‌دهند و تأکید دارند که سیاست‌های جنگ‌طلبانه نتانیاهو، آینده رفاه و معیشت مردم این رژیم را به خطر انداخته است.

▼ خبر ویژه

هیچ چیز حریف ایران نمی شود

نشریه اکونومیست با اشاره به ناتوانی آمریکا در بازگشایی تنگه هرمز نوشت: «برخلاف لفاظی‌های رئیس‌جمهور آمریکا دونالد ترامپ درباره باز بودن تنگه هرمز، او گزینه مناسبی برای بازگشایی این آبراه در اختیار ندارد.» به نوشته این نشریه، اگرچه آمریکا و ایران سعی می‌کنند حملات خود را محدود نگه دارند و هیچ‌کدام تمایلی به بازگشت به جنگ تمام‌عیار ندارند، اما بخش زیادی از تفاهم‌نامه «عملاً بی‌اعتبار شده است.» اکونومیست با اشاره به بند پنجم یادداشت تفاهم که به ایران حق مدیریت تردد را می‌دهد، تأکید کرد که کشتی‌ها اکنون بین دو مسیر شمال (آب‌های ایران) و جنوب (آب‌های عمان) یکی را انتخاب می‌کنند و با وجود تلاش نیروی دریایی آمریکا برای کمک به نفتکش‌ها در عبور از مسیر دوم، مالکان کشتی‌ها به دلیل ترس از حمله، هرمز را بسته در نظر می‌گیرند. این نشریه با بررسی گزینه‌های پیش روی ترامپ از جمله حملات محدود، تشدید درگیری، اعزام نیروی زمینی و جستجوی کمک از دیگر کشورها، نتیجه‌گیری کرد که «هیچ‌کدام نمی‌توانند ایران را به بازگشایی تنگه متقاعد کنند» و ترامپ خود را درست در جایگاه مشابه سه ماه پیش می‌یابد، در حالی که «نه هویج و نه چماق نمی‌توانند ایران را به بازگشایی تنگه متقاعد کنند.»

▼ اخبار

انبارها مملو از کالاهای اساسی شد

کاوه زرگران، دبیر انجمن غلات ایران، امروز با اشاره به افزایش حجم واردات کالاهای اساسی به کشور گفت: «در برخی انبارها برای تخلیه و ذخیره‌سازی کالاها با محدودیت ظرفیت روبه‌رو شده‌ایم و از نظر تأمین کالاهای اساسی هیچ کمبودی وجود ندارد.» به گفته وی، همزمان با تهدیدات آمریکا به محاصره دریایی بنادر ایران، حجم ورود کشتی‌ها و محموله‌های حامل کالاهای اساسی به کشور به اندازه‌ای افزایش یافته که «برای کالاهای جدید جا وجود ندارد.» زرگران تأکید کرد که بی‌اعتمادی به آمریکا حتی پس از امضای تفاهم در یک ماه گذشته، سبب نشد که کشور پر کردن انبارها را به بعد موکول کند و ایران واردات از مسیر دریای خزر و حتی مسیرهای ریلی را برای واردات پرقدرت به ظرفیت جنوب اضافه کرد. زرگران همچنین اعلام کرد که همزمان حجم قابل توجهی از کالاهای اساسی در مسیر ورود به کشور قرار دارد و روند تأمین کالاهای اساسی با قدرت ادامه خواهد یافت. وی در پایان گفت:«این حجم بالای ذخیره‌سازی، نشان‌دهنده آمادگی کشور برای مقابله با هرگونه تهدید احتمالی در تأمین کالاهای اساسی است و می‌تواند به عنوان یک سرمایه‌گذاری راهبردی در شرایط بحرانی محسوب شود.»

حمایت یمن از مقاومت تا احقاق حقوق فلسطین

حزام الاسد، عضو دفتر سیاسی جنبش انصارالله یمن، به مناسبت دومین سالگرد شهادت محمد الضیف، فرمانده کل گردان‌های عزالدین القسام، بر تداوم حمایت از مقاومت فلسطین و ادامه عملیات «طوفان‌الاقصی» تا نابودی رژیم صهیونی تأکید کرد. الاسد، محمد الضیف را فرمانده‌ای برجسته دانست که نقش مهمی در تقویت توان نظامی مقاومت فلسطین و تثبیت معادلات بازدارندگی در برابر رژیم صهیونی ایفا کرده است. عضو دفتر سیاسی انصارالله با بیان اینکه نیروهای مسلح یمن به آرمان‌های فرماندهان شهید مقاومت در فلسطین و لبنان پایبند هستند، اظهار داشت که حمایت از مقاومت و مقابله با رژیم صهیونی و حامیان آن تا زمان توقف جنگ، رفع محاصره نوار غزه و احقاق حقوق ملت فلسطین ادامه خواهد داشت. وی همچنین با ستایش از «ایستادگی اسطوره‌ای» مقاومت فلسطین در جنگ غزه، تأکید کرد که اراده‌ای که عملیات طوفان‌الاقصی را رقم زد، توان ادامه مسیر تا پایان اشغالگری و بازپس‌گیری حقوق فلسطینیان را دارد.

باج‌دهی نتانیاهو برای بقای دولتش

در شرایطی که رژیم صهیونی با بحران‌های عمیق ساختاری و انشقاق‌های بی‌سابقه داخلی دست‌به‌گریبان است، پارلمان این رژیم (کنست) با تصویب قوانینی جنجالی، معافیت طلاب مدارس مذهبی (حریدی‌ها) از خدمت اجباری نظامی را قانونی کرد و «مطالعه تورات» را به عنوان ارزشی بنیادین در قوانین این رژیم گنجاند. ناظران سیاسی معتقدند این اقدام بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونی، نه از سر اعتقاد، بلکه تلاشی مذبوحانه برای جلب رضایت احزاب ارتدوکس در ائتلاف حاکم جهت جلوگیری از سقوط دولت شکننده اوست. این تصمیم که خشم بسیاری از مخالفان و نهادهای نظامی را برانگیخته، نشان‌دهنده اولویت «بقا در قدرت» برای نتانیاهو نسبت به نیازهای استراتژیک ارتش رژیم صهیونیستی است. بر اساس این مصوبات، طرح توقف بازداشت حریدی‌های سربازگریز نیز به تصویب رسید که عملاً به معنای قانونی شدن فرار از خدمت برای این گروه مذهبی محسوب می‌شود. این اقدام در حالی صورت می‌گیرد که ارتش رژیم با کمبود شدید نیروی انسانی و بحران فرسودگی در جبهه‌های مختلف مواجه است و بسیاری از فرماندهان نظامی نسبت به عواقب این تصمیم برای آمادگی رزمی ارتش هشدار داده‌اند. مخالفان نتانیاهو این اقدام را «باج‌دهی به احزاب مذهبی» برای حفظ قدرت توصیف کرده‌اند و تأکید دارند که این معافیت‌ها، شکاف میان نهاد سیاسی و نظامی این رژیم را عمیق‌تر خواهد کرد.

▼ اخبار  کوتاه

◄ حضرت آیت‌الله جوادی آملی، مرجع تقلید شیعه، با اشاره به حضور مردم در میدان‌ها گفت: «هیچ کس فکر نمی‌کرد که چندین ماه، این خانم‌ها و آقایان اینگونه در میدان‌ها حاضر شوند و منادی انقلاب و اسلام باشند.» وی افزود: «رهبر عزیزمان کار بزرگی کردند و بعد هم شربت شهادت نوشیدند و شهیدانه رحلت کردند، اما این جریان میدان و حضور مردم را نیز نباید دست کم گرفت.» ایشان همچنین تصریح کردند: «خداوند گاهی دین خود را با امدادهای غیبی و گاهی به وسیله حضور مردم یاری می‌کند.» آیت‌الله جوادی آملی پیروزی‌ها و موفقیت‌های انقلاب اسلامی را مرهون ایمان مردم، رهبری الهی و مجاهدت‌های خالصانه دانستند.

رسانه‌های منطقه با انتشار تصاویری از اصابت دقیق موشک‌های ایران به پایگاه نظامیان آمریکا در شمال شرقی اردن خبر دادند. بر اساس این گزارش‌ها، موشک‌های شلیک‌شده با عبور از سدهای دفاعی، مستقیماً به اهداف خود برخورد کرده و خسارات سنگینی به تأسیسات این پایگاه وارد کرده‌اند. این عملیات در ادامه پاسخ‌های قاطع نیروهای مسلح کشورمان به تحرکات خصمانه واشنگتن صورت گرفته و بار دیگر ناتوانی سامانه‌های پدافندی آمریکا در برابر قدرت موشکی ایران را به اثبات رسانده است. همزمان، حملات مشابهی نیز علیه پایگاه‌های آمریکا در بحرین و کویت انجام شده است.

سید محمد حسینی، وزیر اسبق فرهنگ و ارشاد اسلامی، با اشاره به حضور میلیونی در تشییع رهبر شهید گفت:«حضور ده‌ها میلیونی مردم — که طبق گزارش‌ها تا ۴۳ میلیون نفر تخمین زده شده — گواهی بر این حقیقت بود که ایران در میدان نبرد پیروز شده است.» وی افزود:«در حالی که دونالد ترامپ تصور می‌کرد ترور رهبر عزیز منجر به تسلیم مردم ایران خواهد شد، اما واقعیت امر برعکس بود.» حسینی تصریح کرد:«ملت ایران نه‌تنها تسلیم نشد، بلکه در برابر دشمن مشت‌های گره‌کرده خود را به نمایش گذاشتند.» وی تأکید کرد: «دشمن به هیچ‌یک از اهداف خود دست نیافت و هیبت و هیمنه آمریکا در منطقه و سطح جهانی شکست خورد.» حسینی گفت: «احساس پیروزی مردم صرفاً یک حس درونی نبود، بلکه واقعیتی بود که تمامی آگاهان دنیا به آن اذعان کردند.»

امیرسعید ایروانی، سفیر کشورمان در سازمان ملل، در نامه‌ای به شورای امنیت با رد ادعاهای آمریکا گفت: «ایالات متحده متجاوز است، نه قربانی.» وی افزود: «این کشور با آغاز دو جنگ تجاوزکارانه و بدون تحریک قبلی علیه ایران، مرتکب نقض‌های فاحش منشور ملل متحد شده است.» ایروانی تصریح کرد: «حملات عامدانه این کشور به غیرنظامیان و زیرساخت‌های غیرنظامی، جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت محسوب می‌شود.» وی همچنین تأکید کرد: «ایالات متحده از طریق مداخله آشکار در اجرای ترتیبات ضروری ایران درباره تنگه هرمز، موجب بازگشت ناامنی به این تنگه و اخلال در کشتیرانی تجاری بین‌المللی شده است.»

حاج ابومجاهد العساف، مسئول امنیتی کتائب حزب‌الله عراق، با هشدار به آمریکا و رژیم صهیونی درباره جنگ‌افروزی علیه ایران گفت: «اگر جنگی علیه جمهوری اسلامی ایران رخ دهد، مشارکت نیروهای مقاومت فوری و قطعی خواهد بود. این تصمیم مبتنی بر ایدئولوژی ما بوده و قابل مذاکره نیست.» وی تأکید کرد که آغاز جنگ جدید علیه ایران، واکنش فوری مقاومت عراق را همراه دارد.