نشریه اخبار و تحلیل ها 16 تیر 1405

دانلود نسخه موبایلی

دانلود PDF

دانلود WORD

▼ حرف روز

تهران و آخرین قرار با «آقای شهید»

✍ عبدالحسین آزاد

برخی روزها در تاریخ یک ملت، صرفاً یک رویداد نیستند؛ به نقطه‌ای تبدیل می‌شوند که گذشته و آینده را به هم پیوند می‌زنند. روز تشییع رهبر شهید انقلاب برای تهران از همین جنس بود. روزی که خیابان‌ها دیگر فقط مسیر عبور نبودند، بلکه به دفتر خاطراتی بدل شدند که میلیون‌ها انسان برای ثبت آخرین تصویر از رهبر خود در آن حضور یافتند.

آنچه در تهران رقم خورد، فراتر از یک مراسم تشییع بود. مردمی که از نخستین ساعات بامداد در خیابان‌ها حضور یافتند، تنها برای بدرقه یک شخصیت سیاسی یا مذهبی نیامده بودند؛ آنان آمده بودند تا با بخشی از زندگی و خاطرات خود وداع کنند. برای بسیاری از نسل‌های مختلف، نام رهبر شهید با مهم‌ترین رخدادهای چهار دهه اخیر گره خورده بود؛ از روزهای دشوار جنگ و تحریم گرفته تا لحظات امید، پیشرفت و مقاومت. به همین دلیل، تشییع پیکر مطهر او بیش از آنکه یک آیین سوگواری باشد، صحنه بازخوانی حافظه جمعی ملت ایران بود.

در میان انبوه جمعیت، تفاوتی میان نسل‌ها دیده نمی‌شد. پیرمردانی که سال‌ها فراز و فرودهای انقلاب را تجربه کرده بودند، در کنار جوانانی ایستاده بودند که بسیاری از خاطرات خود را با نام و تصویر او به یاد می‌آوردند. این هم‌نشینی نسل‌ها نشان می‌داد که برخی شخصیت‌ها از مرزهای سیاسی عبور می‌کنند و به بخشی از هویت تاریخی یک ملت تبدیل می‌شوند.

شکوه حضور مردم در خیابان‌های تهران همچنین حامل پیامی روشن بود؛ اینکه پیوند میان ملت و رهبران تاریخی، صرفاً با حضور فیزیکی آنان تعریف نمی‌شود. گاه یک شخصیت پس از شهادت نیز در حافظه جامعه به حیات خود ادامه می‌دهد و حتی به نمادی ماندگارتر تبدیل می‌شود. از این منظر، تشییع رهبر شهید را می‌توان نقطه آغاز فصل تازه‌ای از حضور او در ذهن و خاطره مردم دانست.

تهران دیروز شاهد خلق تصویری شد که سال‌ها در حافظه تاریخی کشور باقی خواهد ماند. تصویری از خیابان‌هایی مملو از انسان، نگاه‌هایی اشکبار، دست‌هایی که برای آخرین بار به نشانه وداع بالا رفت و مردمی که می‌خواستند نشان دهند برخی رابطه‌ها هیچ گاه پایان نمی‌یابد.

گذشت سال ها و ایام هم عظمت این مراسم و پیام های مهمش را بیشتر برجسته می کند و نشان خواهد داد که در یکی از مهم‌ترین روزهای تاریخ معاصر ایران، شهری بزرگ ایستاد تا بخشی از حافظه و هویت مشترک خود را بدرقه کند. این همان تصویری است که از تشییع رهبر شهید در ذهن تاریخ ماندگار خواهد شد؛ نه فقط به عنوان وداع با یک فرد، بلکه به عنوان بدرقه یک فصل از خاطرات مشترک یک ملت.

▼ گزارش روز

✍ بهرام بختیاری

همزمان با برگزاری مراسم تشییع پیکر رهبر شهید انقلاب اسلامی در تهران، نگاه افکار عمومی جهان بار دیگر به ایران دوخته شد. آنچه در خیابان‌های تهران رقم خورد به یکی از مهم‌ترین رویدادهای سیاسی و رسانه‌ای تاریخ در سطح بین‌المللی تبدیل شد. از نخستین ساعات بامداد دیروز، ده‌ها شبکه تلویزیونی، خبرگزاری و روزنامه معتبر جهان با پوشش زنده و لحظه‌به‌لحظه مراسم، تحولات تهران را دنبال کردند؛ پوششی که به‌تدریج از توصیف یک مراسم تشییع فراتر رفت و به تحلیل پیام‌های سیاسی، امنیتی و ژئوپلیتیکی آن رسید. نکته قابل توجه آن است که حتی بسیاری از رسانه‌هایی که طی ماه‌های گذشته بر سناریوهای بی‌ثباتی و تضعیف جمهوری اسلامی تأکید می‌کردند، این بار ناچار شدند از واقعیتی متفاوت سخن بگویند؛ واقعیتی که در آن حضور میلیونی مردم، نظم برگزاری مراسم، تداوم فعالیت ساختار حکمرانی و مشارکت هیئت‌های خارجی، تصویری متفاوت از ایران پس از جنگ به نمایش گذاشت.

رویترز در تحلیلی کم‌سابقه نوشت که «مراسم تشییع فراتر از یک وداع ملی بود و دریای عزاداران در تهران این پیام را به آمریکا و رژیم صهیونیستی مخابره کرد که تلاش آنها برای درهم شکستن جمهوری اسلامی ایران شکست خورده است.» این خبرگزاری تأکید کرد «ایران پس از جنگ نه‌تنها ضعیف‌تر نشده، بلکه خود را مقاوم، متحد و آماده ایفای نقش در نظم جدید منطقه‌ای نشان داده است.» بی‌بی‌سی عربی نیز با قرار دادن خبر تشییع در صدر اخبار خود، این مراسم را «تاریخی» توصیف کرد و از امتداد چندین کیلومتری کاروان تشییع در خیابان‌های تهران خبر داد.

خبرگزاری فرانسه (AFP) نیز حضور گسترده مردم را نشانه‌ای از تاب‌آوری ایران پس از حملات آمریکا و رژیم صهیونی دانست. آسوشیتدپرس، ای‌بی‌سی نیوز، یورونیوز و تی‌آرتی ترکیه نیز به طور گسترده تصاویر حضور انبوه مردم، فضای احساسی مراسم و مشارکت گسترده اقشار مختلف جامعه را بازتاب دادند. در جبهه رسانه‌های منطقه نیز الجزیره، المنار، المسیره، العهد و شبکه‌های عراقی و لبنانی با پوشش زنده مراسم، حضور میلیونی مردم را مهم‌ترین ویژگی این رویداد توصیف کردند.

حتی رسانه‌های رژیم صهیونی همچون «تایمز اسرائیل»، «جروزالم پست» و «هاآرتص» نیز نتوانستند گستردگی حضور مردم را نادیده بگیرند و از مملو بودن خیابان‌های تهران از جمعیت گزارش دادند. گلن گرینوالد، روزنامه‌نگار آمریکایی و برنده جایزه پولیتزر، با انتشار تصاویر مراسم نوشت تصور حضور چنین جمعیتی برای تشییع یک رهبر در آمریکا تقریباً غیرممکن است. ماکس بلومنتال، نویسنده و خبرنگار آمریکایی، مراسم تشییع را یکی از ماندگارترین لحظات جنبش‌های ضدامپریالیستی توصیف کرد و تصریح نمود اگر هدف از ترور رهبر شهید انقلاب، تغییر نظام سیاسی ایران بوده است، تصاویر امروز تهران نشان می‌دهد که این راهبرد نتیجه‌ای معکوس داشته است.

مرور گزارش‌های رسانه‌های غربی، عربی، روسی و آسیایی نشان می‌دهد که با وجود تفاوت رویکردها، تقریبا همه آنها بر چند مؤلفه مشترک تأکید کرده‌اند؛ حضور گسترده مردم، نظم و امنیت مراسم، استمرار ساختار سیاسی جمهوری اسلامی و اهمیت ژئوپلیتیکی این رویداد. این مؤلفه‌ها در کنار یکدیگر، تصویری متفاوت از ایران پس از جنگ ارائه می‌کنند؛ تصویری که با روایت‌های ماه‌های گذشته درباره فروپاشی یا تضعیف جمهوری اسلامی فاصله محسوسی دارد و نشان می‌دهد که در معادلات قدرت، سرمایه اجتماعی و انسجام ملی همچنان از مهم‌ترین مؤلفه‌های بازدارندگی و اقتدار جمهوری اسلامی ایران به شمار می‌روند.

▼ خبر ویژه

افشای پیشنهادهای شورای آتلانتیک برای فشار بیشتر بر ایران

ویلیام وکسلر، مقام پیشین وزارت جنگ آمریکا (پنتاگون) و رئیس بخش «مطالعات خاورمیانه شورای آتلانتیک»، در یادداشتی تحلیلی با بررسی وضعیت روابط واشنگتن و تهران پس از تفاهم‌نامه اخیر، مجموعه‌ای از پیشنهادها را برای دولت آمریکا ارائه کرده که از نگاه او می‌تواند موقعیت ایالات متحده را در برابر ایران تقویت کند. به گزارش بخش تحلیل بین‌الملل، وکسلر با انتقاد از نتایج جنگ اخیر و روند مذاکرات، مدعی شده است که واشنگتن به اهداف اصلی خود در محدودسازی توانمندی‌های منطقه‌ای و راهبردی ایران دست نیافته و در نتیجه باید راهبردی جدید را در پیش بگیرد.وی در این یادداشت پنج محور اصلی را پیشنهاد می‌کند؛ نخست، طولانی کردن روند مذاکرات با هدف خرید زمان برای بازسازی ذخایر انرژی و کاهش فشارهای اقتصادی ناشی از بحران‌های منطقه‌ای. دوم، افزایش حضور نظامی آمریکا و متحدانش در خلیج فارس و تقویت زیرساخت‌های دفاعی و بازدارندگی در منطقه. سوم، آمادگی برای یک رویارویی احتمالی آینده از طریق بازنگری در عملکرد نظامی آمریکا و تقویت ظرفیت‌های عملیاتی. چهارم، کاهش وابستگی اقتصاد جهانی و کشورهای عربی به تنگه هرمز از طریق توسعه مسیرهای جایگزین انتقال انرژی.اما جنجالی‌ترین بخش این یادداشت به پیشنهاد پنجم اختصاص دارد؛ جایی که وکسلر خواستار سرمایه‌گذاری بیشتر آمریکا بر شبکه‌های مخالف داخلی ایران و فراهم کردن بسترهای ارتباطی، مالی و فنی برای آنان شده است. وی مدعی است واشنگتن باید از هم‌اکنون برای اغتشاشات احتمالی در ایران برنامه‌ریزی کند و ابزارهای لازم برای ارتباط و سازماندهی این جریان‌ها را فراهم سازد.

▼ اخبار

تشییع رهبر شهید بزرگ‌ترین رویداد سیاسی جنگ ایران است

رابرت پیپ، استاد علوم سیاسی دانشگاه شیکاگو، با اشاره به حضور میلیونی مردم ایران در مراسم تشییع پیکر رهبر شهید انقلاب، این رویداد را «بزرگ‌ترین رویداد سیاسی جنگ ایران» و «اهرم فشار جدیدی برای تهران» دانست. وی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت:«مهم‌ترین تغییر، مسئله هرمز نیست؛ بلکه آن حضور تاریخی و اقیانوسی از مردم در خیابان‌ها برای مراسم تشییع پیکر رهبر عالی است. این وضعیت، اهرم فشار تهران را به‌کلی تغییر می‌دهد و ریسک‌های اقتصادی جهانی را برای همه ما به شدت افزایش می‌دهد.» پیپ در یادداشتی در وبگاه سابستک تأکید کرد که این مراسم «شاید بزرگ‌ترین بسیج عمومی در تاریخ جمهوری اسلامی باشد» و تصاویر جمعیت‌هایی را نشان می‌دهد که کیلومترها امتداد یافته‌اند. استاد دانشگاه شیکاگو با اشاره به اهمیت راهبردی این رویداد گفت:«جنگ‌ها در نهایت نبرد اراده‌های سیاسی هستند. نمایش‌های عظیم اراده ملی‌گرایانه، انگیزه‌های سیاسی را تغییر می‌دهند که نحوه مذاکره، تشدید تنش و تحمل درد اقتصادی توسط دولت‌ها را تعیین می‌کنند. این تغییر سیاسی، احتمال یک شوک اقتصادی جهانی در ماه آگوست را افزایش می‌دهد.» وی افزود:«آنچه در این آخر هفته تغییر کرد، اعتماد‌به‌نفس سیاسی تهران است. رهبرانی که قبلاً نگران هزینه‌های داخلی رویارویی طولانی‌مدت بودند، اکنون شاهد یک نمایش عمومی خارق‌العاده از همبستگی ملی بوده‌اند. این امر درخواست بیشتر در مذاکرات را آسان‌تر می‌کند، نه دشوارتر.» پیپ در پایان خاطرنشان کرد که این مراسم «ممکن است به بزرگ‌ترین رویداد سیاسی جنگ ایران از آغاز درگیری‌ها تبدیل شود.»

دفاع مردم‌پایه در مرکز نگاه رهبر شهید قرار داشت

حسین کنعانی‌مقدم، فعال و کارشناس سیاسی، با اشاره به اندیشه دفاعی رهبر شهید انقلاب، نقشه راه ایشان برای تجهیز نیروهای مسلح به آخرین فناوری‌های روز را تشریح کرد و گفت:«مبنای این تفکر آن است که ما باید به پیشرفته‌ترین تجهیزات، امکانات و فناوری‌های روز مسلح و قدرتمند شویم تا دشمنان جرئت طمع و جسارت به خاک ما را نداشته باشند؛ این یعنی ایجاد قدرت بازدارندگی حقیقی.» کنعانی‌مقدم با تأکید بر اینکه رهبر شهید نقشه راه امام خمینی(ره) را با قدرت و شتاب بیشتری در نیروهای مسلح پیاده‌سازی کردند، افزود:«ایشان "دفاع" را امری مردم‌پایه می‌دانستند. تفکر ایشان بر محور اقتدار بسیج و توده‌های مردم استوار بود. تسلیح نیروهای مسلح به آخرین دستاوردهای تکنولوژیک برای رویارویی با استکبار جهانی و رژیم صهیونیستی همواره در دستور کار داشت.» این کارشناس مسائل سیاسی و نظامی با اشاره به شکل‌گیری جبهه مقاومت به عنوان یک قدرت فرامنطقه‌ای، تأکید کرد که این رویکرد با هدف «خنثی‌سازی تهدیدات هوشمند و حمایت از جهان اسلام» جزو اصول دکترین دفاعی رهبر شهید بوده است. کنعانی‌مقدم با تشریح مدل جنگ نامتقارن در نگاه ایشان گفت: «اتکا به نیروهای مردمی، پایه اصلی جنگ نامتقارن در برابر دشمنان است و ایشان همواره بر مؤلفه‌هایی چون چابکی، جوانی، علم و دانش تأکید داشته‌اند.» وی در پایان به باور عمیق رهبر شهید به نسل جوان اشاره کرد و گفت: «مبنای حرکت را بر توان جوانان قرار می‌دادند و معتقد بودند که جوانان پیشتاز با شجاعت، تدبیر و ایمان می‌توانند کشور را از بحران‌ها به سلامت عبور دهند.»

ایران از بازیگران اصلی نظم جدید جهانی است

محسن پاک‌آئین، دیپلمات و سفیر پیشین کشورمان در جمهوری آذربایجان، با اشاره به دیدگاه رهبر شهید انقلاب درباره نظم آینده جهان تأکید کرد:«هیچ نظم جدیدی بدون هزینه متولد نمی‌شود و ایران از بازیگران اصلی نظم جدید جهانی خواهد بود.» وی با اشاره به فرمایشات رهبر شهید گفت:«نظم‌های تازه در جهان در فرایندی تدریجی و ترکیبی از حوادث احتمالی پیش‌بینی‌نشده شکل می‌گیرند و طوفان‌های سیاسی و نظامی می‌توانند مقدمه‌ای برای تولد نظم جدید باشند. جنگ اوکراین و عملیات طوفان‌الاقصی نمونه‌هایی از این تحولات غیرقابل پیش‌بینی هستند که زمینه‌ساز تحولی عمیق در نظم آینده جهان و غرب آسیا خواهند بود.» پاک‌آئین با اشاره به جایگاه ایران در نظم آینده اظهار داشت:«از نظر امام شهیدمان، در نظم آینده جهان نقش آمریکا کمرنگ می‌شود، رژیم صهیونیستی در معرض زوال قرار می‌گیرد و با انتقال قدرت از غرب به شرق، کشورهایی مثل ایران، چین و روسیه نقش‌آفرین خواهند بود.» سفیر پیشین ایران در ادامه با اشاره به هزینه‌های شکل‌گیری نظم جدید گفت:«ما در مسیر استقرار تمدن نوین اسلامی داغ دیدیم؛ رهبر شهید، فرماندهان نظامی و فرماندهان محور مقاومت را از دست دادیم. اینها هزینه‌هایی است که برای شکل‌گیری نظم آینده باید بدهیم تا مسیر تحقق تمدن نوین اسلامی که طلیعه ظهور است، هموار شود.» وی در پایان با اشاره به تضعیف اندیشه لیبرال دموکراسی افزود:«برای شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی، باید اندیشه رقیب که لیبرال دموکراسی است، تضعیف شود و امروز شاهد هستیم که این اندیشه هم به لحاظ نظری و هم رفتاری تضعیف شده است.»

▼ اخبار  کوتاه

◄ علی‌اکبر صالحی، رئیس پیشین سازمان انرژی اتمی، با اشاره به فتوای تاریخی رهبر شهید گفت:«ایشان بر اساس اصول اسلامی فتوای حرمت تولید، انباشت و به‌کارگیری سلاح هسته‌ای و به‌طور کلی سلاح‌های کشتار جمعی را صادر نموده بودند.» وی افزود:«این فتوا توانست سیاست مزورانه، تبعیض‌آمیز و دوگانه غرب را به رخ جهانیان بکشد. این مورد نشانی واضح از فراست، آینده‌نگری و اشراف امام شهیدمان به حکمت سیاسی و آگاه بودن از افکار عمومی مردم و جامعه جهانی است.» صالحی در پایان تأکید کرد:«حقیقتاً که محبوب‌ترین انسان‌ها نزد خداوند متعال نافع‌ترین آنهاست. ایشان سراسر شور در عبادت خالق و خدمت به خلق بود. شهید گرانقدرمان سعادتمند زیست و سعادتمند جان به جان‌آفرین سپرد.»

سید عمار حکیم، رئیس جریان حکمت ملی عراق، با تأکید بر عمق روابط با ایران گفت:«روابط عراق و ایران، عمیق، گسترده و اجتناب‌ناپذیر است.» وی افزود:«از جمهوری اسلامی ایران و رهبران آن نشنیده‌ام که آنها به دنبال عراقی وابسته به خود باشند یا بخواهند در امور داخلی عراق دخالت کنند. آنچه شنیده‌ام، حمایت از عراقی مستقل دارای حاکمیت کامل و تصمیم‌گیری مستقل بوده است.» حکیم درباره الحشد الشعبی تصریح کرد:«سازمان حشد الشعبی نه قابل کنار گذاشتن، نه ادغام‌شدنی و نه انحلال‌پذیر است» وی همچنین از مردم عراق برای حضور گسترده در مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب دعوت کرد.

اسکای‌نیوز مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب را «خارق‌العاده» توصیف کرد و نوشت:«در طول روز تصاویر زیادی از تهران مخابره شده است که دریای عزاداران را در حال دنبال کردن مراسم تشییع در سراسر شهر نشان می‌دهد.» سردبیر بین‌الملل این رسانه انگلیسی این مراسم را «نمایش عظیمی از همدردی» با رهبر شهید انقلاب دانست. اسکای‌نیوز همچنین افزود: «این نشان می‌دهد که جنگ بی‌فایده بوده و ترور او، یا به گفته خودشان شهادت او، در واقع نتیجه معکوس داشته است. این مراسم حمایت عمومی را تقویت کرده است.»

مرتضی سیمیاری، کارشناس مسائل امنیت منطقه، با اشاره به خروج تجهیزات آمریکا از منطقه گفت:«خروج آمریکایی‌ها از منطقه شتابی قابل ملاحظه و معنادار دارد تا جایی که ناو هواپیمابر اتمی شارل دوگل فرانسوی‌ها نیز بدون برنامه‌ریزی قبلی و با چراغ سبز آمریکا منطقه را شتابان ترک کرده است.» وی افزود:«تحلیل برآورد تخلیه جنگ‌افزارهای آمریکایی به دلیل محاسبه غلط کاخ سفید از شرایط ایران و تاب‌آوری بالا و نیز نمایش مقتدارنه حضور مردم ایران به صورت میلیونی در تشییع امام شهید است.» سیمیاری تصریح کرد:«سطح بالای تاب‌آوری مردم ایران باعث تحیر و شگفتی سرویس‌های اطلاعاتی و نظامی غربی شده است.»

الکسی لیخاچف، مدیرعامل شرکت روس‌اتم، از آغاز بازگشت تدریجی کارکنان این شرکت به نیروگاه هسته‌ای بوشهر خبر داد و گفت:«برنامه و جدول زمانی بازگشت متخصصان روسی با نهادهای امنیتی هماهنگ شده است.» وی همچنین تأکید کرد که اوضاع پیرامون نیروگاه بوشهر در حال حاضر آرام است.